De aanstaande Artemis 2-missie van NASA, die begin 2026 een bemande vlucht rond de maan stuurt, luidt een fundamentele verandering in het Amerikaanse ruimtevaartbeleid in. In tegenstelling tot het Apollo-programma uit de Koude Oorlog, dat werd gedefinieerd door directe concurrentie met de Sovjet-Unie, vertegenwoordigt Artemis een bredere strategie gericht op duurzame aanwezigheid, internationale partnerschappen en het vaststellen van normen voor maanactiviteit. Dit staat in schril contrast met China’s meer gecentraliseerde en minder transparante benadering van maanverkenning.
Van spel voor twee spelers naar een druk veld
Decennia lang was ruimteverkenning een duidelijke rivaliteit tussen de VS en de Sovjet-Unie. Elke natie probeerde technologische superioriteit en nationaal prestige te demonstreren door middel van symbolische prestaties, zoals de eerste maanlanding. Het landschap is echter dramatisch veranderd. Tegenwoordig strijden meerdere landen, waaronder China, India en particuliere entiteiten zoals SpaceX, om voet aan de grond op de maan.
De inzet gaat niet langer simpelweg om ‘primeurs’. Het gaat nu om het opzetten van langetermijncapaciteiten, het veiligstellen van de toegang tot hulpbronnen en het vormgeven van de regels voor toekomstige maanactiviteit. Zoals de auteur stelt: landen die opduiken, herhaaldelijk opereren en demonstreren hoe activiteit op het maanoppervlak in de loop van de tijd kan worden uitgevoerd, vormen de verwachtingen.
De strategische waarde van duurzame aanwezigheid
Artemis 2 zelf zal niet op de maan landen; de bemanning loopt langs de andere kant om kritieke systemen te testen. Dit lijkt misschien bescheiden, maar de missie dient een essentieel strategisch doel. Het sturen van mensen buiten een lage baan om de aarde getuigt van aanhoudende politieke en financiële betrokkenheid – essentieel voor het aantrekken van internationale en commerciële partners.
De missie is een opstapje naar Artemis 3, dat tot doel heeft astronauten tegen 2028 nabij de zuidpool van de maan te laten landen. Een geloofwaardige menselijke terugkeer op korte termijn geeft aan dat de VS van plan zijn verder te gaan dan eenmalige experimenten en naar een permanente aanwezigheid te streven. Dit is van cruciaal belang omdat aanhoudende activiteit de toekomst van het maanbestuur vormgeeft.
Twee concurrerende modellen
Het contrast tussen de Amerikaanse en Chinese aanpak is opvallend. Het Chinese programma wordt centraal aangestuurd, streng gecontroleerd en ontbeert transparantie met betrekking tot de coördinatie met andere actoren. De VS omarmen daarentegen een opzettelijk open model via het Artemis-programma, waarbij deelname van zowel internationale partners als particuliere bedrijven wordt uitgenodigd.
Deze openheid is niet toevallig. Het is een doelbewuste strategie om coalities te bouwen die de capaciteiten uitbreiden en normen vaststellen voor maanoperaties. De auteur merkt op dat de VS vorm geven aan de manier waarop activiteiten op de maan worden uitgevoerd in plaats van alleen maar te strijden om geïsoleerde prestaties.
Waarom regels er nu toe doen
Het internationale ruimterecht, belichaamd in het Ruimteverdrag van 1967, vereist dat landen hun activiteiten uitvoeren met “gepaste aandacht” voor anderen. Dit principe is tot nu toe echter grotendeels theoretisch gebleven. Naarmate meer actoren op de maan samenkomen, vooral rond regio’s die rijk zijn aan hulpbronnen, zoals de Zuidpool, wordt ‘gepaste aandacht’ een onmiddellijke operationele zorg.
De dubbelzinnigheid van de bestaande regels weerspiegelt vergelijkbare uitdagingen in het maritieme recht, waar onduidelijke regelgeving heeft geleid tot geschillen over de winning van hulpbronnen en militaire activiteiten. De maan nadert een soortgelijke fase, waarin het definiëren van acceptabel gedrag van cruciaal belang zal zijn om conflicten te voorkomen.
Het Amerikaanse beleid geeft prioriteit aan continuïteit
De Amerikaanse regering erkent het strategische belang van duurzame maanoperaties. Recente uitvoeringsbesluiten bevestigen federale steun voor langetermijnactiviteiten, commerciële participatie en coördinatie tussen instanties. In tegenstelling tot een reactieve aanpak concentreren de VS zich op het bouwen van een stabiel, voorspelbaar raamwerk voor maanverkenning.
Zoals NASA-beheerder Jared Isaacman benadrukte, is het doel om de Amerikaanse ruimtevaartinspanningen in de loop van de tijd op koers te houden – door het succes van Artemis te koppelen aan leiderschap op de lange termijn in de ruimte. Dit betekent dat continuïteit prioriteit moet krijgen boven reflexmatige reacties op de prestaties van concurrenten.
Kortom, Artemis 2 is meer dan zomaar een maanmissie. Het vertegenwoordigt een nieuw tijdperk van ruimteverkenning, waarin duurzame aanwezigheid, partnerschappen en duidelijke operationele praktijken het leiderschap zullen bepalen. De Amerikaanse strategie, gebaseerd op transparantie en samenwerking, heeft tot doel de toekomst van de maanactiviteit vorm te geven op een manier die de onzekerheid vermindert en verantwoordelijk gedrag aanmoedigt.
