De klimaatcrisis versnelt, en daarmee ook het debat over radicale interventies zoals zonne-geo-engineering – de doelbewuste manipulatie van zonlicht om de planeet af te koelen. Terwijl voorstanders het aanprijzen als een potentiële noodmaatregel, waarschuwen critici voor onbekende risico’s en geopolitieke instabiliteit. De centrale vraag is niet of deze technologieën moeten worden ingezet, maar eerder wie mag beslissen, en op welke basis. Momenteel vindt dat gesprek grotendeels plaats in het mondiale noorden, terwijl het mondiale zuiden – dat de dupe is van de klimaatverandering – grotendeels uitgesloten blijft.
De ongelijke gevolgen van een verwarmde wereld
Het mondiale zuiden ondervindt nu al de ernstigste gevolgen van de stijgende temperaturen: extreme hitte, droogtes, overstromingen en steeds gewelddadiger stormen. Dit zijn geen abstracte bedreigingen; ze ondermijnen rechtstreeks de voedselzekerheid, de volksgezondheid en de economische ontwikkeling. Als geo-engineering ooit wordt overwogen, zullen de effecten ervan ongelijk verdeeld zijn. Sommige regio’s kunnen hiervan profiteren, andere kunnen te maken krijgen met nieuwe problemen, zoals veranderde regenpatronen of ecologische schade. Dit is geen hypothetische zorg; de erfenis van de koloniale uitbuiting heeft aangetoond dat klimaatactie die voor het mondiale zuiden is ontworpen, maar zonder het mondiale zuiden, de bestaande onrechtvaardigheden alleen maar zal verergeren.
De huidige onbalans tussen kennis en macht
Momenteel wordt onderzoek naar technieken als aërosolinjectie in de stratosfeer (reflecterende deeltjes in de atmosfeer spuiten) en het oplichten van mariene wolken (het verbeteren van de reflectie van wolken) voornamelijk gefinancierd en uitgevoerd in rijkere landen. Ondertussen hebben veel regeringen in het zuiden van de wereld niet eens een publiek standpunt over deze technologieën ingenomen. Dit creëert een gevaarlijke kenniskloof, waardoor de besluitvorming kwetsbaar wordt voor invloeden van buitenaf. Het resultaat is een riskante stilte die de bestaande machtsonevenwichtigheden in stand houdt.
Een weg naar gelijkwaardige betrokkenheid
De situatie is niet hopeloos. Initiatieven als het Degrees Initiative en het Britse Advanced Research and Invention Agency beginnen wetenschappers uit het zuiden van de wereld te financieren, maar deze inspanningen beschikken over een dramatisch gebrek aan middelen. Wat nodig is, is een fundamentele verandering:
- Zuidelijk geleid onderzoek: Prioriteit geven aan openbaar onderzoek dat wordt uitgevoerd door instellingen in het mondiale zuiden.
- Zuid-Zuid-samenwerking: Netwerken opbouwen tussen universiteiten en onderzoekscentra op het zuidelijk halfrond.
- Equitable Governance: Het ontwikkelen van een mondiaal raamwerk dat transparantie, geïnformeerde toestemming en eerlijke vertegenwoordiging garandeert.
Betrokkenheid, geen goedkeuring
Inclusie betekent niet hetzelfde als goedkeuring. Het begrijpen van de risico’s en potentiële voordelen van geo-engineering op zonne-energie is van cruciaal belang, ongeacht of het uiteindelijk wordt ingezet. Het doel is om het mondiale Zuiden in staat te stellen deel te nemen aan beleidsdiscussies, beslissingen die elders zijn genomen ter discussie te stellen en ervoor te zorgen dat toekomstige acties aansluiten bij de lokale realiteit. Geo-engineering op zonne-energie is geen vervanging voor diepere oplossingen zoals het verminderen van de uitstoot en het uitfaseren van fossiele brandstoffen; in het beste geval is het een tijdelijke maatregel met enorme risico’s.
Het negeren van het debat zal het niet doen verdwijnen. De enige manier om ervoor te zorgen dat elke mogelijke planetaire interventie rechtvaardig en verantwoordelijk is, is door het mondiale Zuiden nu bij het gesprek te betrekken. Klimaatrechtvaardigheid vereist transparantie – en dat houdt ook in dat de meest getroffenen aan tafel moeten zitten.
