Het voorstel van SpaceX om een constellatie van een miljoen in een baan rond de aarde draaiende datacentra in te zetten, wekt alarm onder astronomen, die waarschuwen dat de enorme omvang van het project de waarnemingen op de grond ernstig zou kunnen verstoren en de vervuiling in de bovenste lagen van de atmosfeer zou kunnen versnellen. Het plan, ingediend bij de Amerikaanse Federal Communications Commission (FCC), omvat het positioneren van duizenden heldere, bewegende objecten in een baan om de aarde – potentieel zichtbaar met het blote oog – die het werk van moderne observatoria zouden verstoren.
De omvang van het probleem
Bestaande satellietconstellaties, zoals Starlink van SpaceX, veroorzaken al strepen in telescoopbeelden, maar deze effecten zijn gedeeltelijk verzacht door ontwerpaanpassingen. De voorgestelde datacenters vertegenwoordigen echter een heel andere orde van grootte. Astronomen schatten dat bij optimaal zicht op elk moment tienduizenden heldere objecten door de nachtelijke hemel zouden trekken.
“Dit voelt als een volledige omkering” van de vooruitgang die is geboekt bij het beheersen van bestaande satellietinterferentie, zegt John Barentine, een dark sky-consulent die de betrokken astronomen vertegenwoordigt. In tegenstelling tot de huidige constellaties die een groot deel van hun tijd in de schaduw van de aarde doorbrengen, zouden deze datacenters in banen met een hoge hellingshoek draaien, voortdurend verlicht door zonlicht, waardoor ze zelfs om middernacht zichtbaar zijn.
Impact op observatoria van de volgende generatie
De timing van dit voorstel is bijzonder zorgwekkend, aangezien de astronomische gemeenschap net is begonnen met het online brengen van enkele van de meest geavanceerde telescopen die ooit zijn gebouwd. Faciliteiten zoals het $10 miljard kostende Vera Rubin Observatory en de $2 miljard Extremely Large Telescope zijn ontworpen om de grenzen van ons begrip van het universum te verleggen, maar hun waarnemingen kunnen worden verlamd door de constante aanwezigheid van in een baan om de aarde draaiende satellieten.
Astronomen zouden gedwongen worden de telescoopluiken voor langere perioden te sluiten, waardoor de kwaliteit van de gegevens afneemt en sommige waarnemingen mogelijk onbruikbaar worden. Alleen al de dichtheid aan satellieten – geschat op ruim een miljoen – zou kunnen betekenen dat er meer tijd wordt besteed aan het vermijden van interferentie dan aan het verzamelen van zinvolle gegevens.
Milieuproblemen
Naast astronomie brengt het project ook milieurisico’s met zich mee. Bij de snelle vervanging van satellieten – waarbij oude ruimtevaartuigen elke drie minuten in de atmosfeer opbranden – zouden aanzienlijke hoeveelheden verontreinigende stoffen vrijkomen, waaronder aluminiumoxide en lithium. Dit zou kunnen bijdragen aan de aantasting van de ozonlaag en de hogere temperaturen in de atmosfeer kunnen veranderen. De frequente raketlanceringen die nodig zijn om de constellatie in te zetten en in stand te houden, zouden deze effecten verder verergeren.
Regelgevingshindernissen
De FCC heeft de toepassing van SpaceX versneld, waarbij een volledige milieueffectrapportage werd omzeild. Dit betekent dat de bewijslast nu bij astronomen en milieugroeperingen ligt om potentiële schade aan te tonen, in plaats van bij SpaceX om de veiligheid van het project te bewijzen. Het beperkte tijdsbestek voor het indienen van bezwaren – slechts enkele weken – zorgt voor nog meer druk op de situatie.
SpaceX heeft niet gereageerd op verzoeken om commentaar, waardoor de wetenschappelijke gemeenschap en milieuactivisten met dringende vragen zitten over de langetermijngevolgen van deze ambitieuze onderneming.
Het voorstel benadrukt een groeiende spanning tussen commerciële ruimteontwikkeling en het behoud van wetenschappelijk onderzoek en ecologische stabiliteit. Indien geïmplementeerd zouden de orbitale datacentra van SpaceX ons vermogen om het universum te bestuderen fundamenteel kunnen veranderen en de vervuiling in de bovenste lagen van de atmosfeer kunnen versnellen, wat serieuze vragen oproept over de toekomst van ruimteverkenning.
