Een aanzienlijke geomagnetische storm, de sterkste in meer dan twintig jaar in termen van zonnestralingsniveaus, trof deze week de aarde en creëerde spectaculaire aurora-beelden tot in het zuiden van Zuid-Californië. De gebeurtenis, veroorzaakt door een krachtige zonnevlam en de daaropvolgende coronale massa-ejectie (CME), verstoorde kortstondig het magnetische veld van de aarde en bracht het noorderlicht naar ongewoon lage breedtegraden. Hoewel dit niet de meest intense geomagnetische storm ooit is geweest – de gebeurtenis van mei 2024 was over het geheel genomen sterker – markeert deze uitbarsting een hoogste punt in de zonnestralingsintensiteit in 23 jaar.
Wat is er gebeurd?
De storm begon maandag 19 januari, toen een snel bewegende CME tegen de magnetosfeer van de aarde botste. Door deze tijdelijke vervorming konden geladen deeltjes van de zon dieper in de atmosfeer doordringen, wat resulteerde in wijdverbreide aurorae, vooral in heel Europa. De storm piekte op de G4-status (“ernstig”) op de schaal van het NOAA Space Weather Prediction Center (SWPC), wat betekent dat hij het potentieel had om tijdelijke radio-uitval te veroorzaken en ruimtevaartuigen in een baan om de aarde te beïnvloeden.
Rapporten van skywatchers bevestigen dat aurorae zichtbaar waren in delen van Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en zelfs zo ver zuidelijk als Alabama, Georgia, New Mexico en Californië. Deze verschijnselen vonden ‘s nachts plaats, toen de omstandigheden optimaal waren voor het zicht, aangezien de zon in veel regio’s al was ondergegaan.
Waarom het ertoe doet
Geomagnetische stormen zijn een natuurlijk gevolg van zonneactiviteit. De zon doorloopt een cyclus van elf jaar van toenemende en afnemende activiteit, met perioden met een hoge frequentie van uitbarstingen. De huidige cyclus (Zonnecyclus 25) is verrassend sterk geweest, wat duidt op potentieel frequentere en intensere gebeurtenissen in de komende jaren.
Deze storm benadrukt onze toenemende afhankelijkheid van in de ruimte gestationeerde infrastructuur. Van satellieten die GPS leveren tot elektriciteitsnetwerken die kwetsbaar zijn voor geomagnetische verstoringen, moderne technologie is gevoeliger voor zonne-gebeurtenissen dan ooit tevoren. Hoewel deze specifieke storm geen wijdverbreide schade veroorzaakte, zouden sterkere gebeurtenissen communicatiesystemen, energievoorzieningen en zelfs luchtvaartroutes kunnen ontwrichten.
Context: niet de grootste, maar nog steeds significant
De ‘Moederdagstorm’ van mei 2024 blijft de meest intense geomagnetische storm in decennia en bereikt voor het eerst sinds de ‘Halloweenstormen’ van 2003 de G5-status (‘extreem’). Die gebeurtenis werd veroorzaakt door meerdere CME’s van een zeer actieve zonnevlek, die de atmosfeer drie dagen lang met straling verzadigde.
De laatste storm, hoewel over het algemeen minder krachtig, valt op door zijn recordbrekende zonnestralingsniveaus. Het onderscheid tussen ‘geomagnetische storm’ (wat de aarde ervaart) en ‘zonnestralingsstorm’ (de eerste uitbarsting in de ruimte) is cruciaal: factoren zoals de oriëntatie van binnenkomende straling kunnen bepalen hoe sterk het magnetische veld van de aarde reageert.
Wat is het volgende?
De geomagnetische omstandigheden zijn aan het afnemen, maar verdere aurora’s blijven vanavond mogelijk, hoewel niet wordt verwacht dat de storm opnieuw zal intensiveren tot G4-niveaus. Deskundigen blijven de zonneactiviteit nauwlettend volgen, omdat het onvoorspelbare gedrag van de zon een groeiend risico vormt voor onze steeds meer onderling verbonden wereld.
De laatste gebeurtenis onderstreept de noodzaak van voortdurende investeringen in weersvoorspellingen in de ruimte en de veerkracht van de infrastructuur. Naarmate onze afhankelijkheid van technologie groeit, neemt ook onze kwetsbaarheid voor de krachtige uitbarstingen van de zon toe.
