Bosbranden hervormen ecosystemen in een steeds sneller tempo, waardoor overlevende dieren worden blootgesteld aan extreme hitte en veranderde leefgebieden. Uit nieuw onderzoek blijkt dat een gewone hagedis uit de Middellandse Zee, Psammodromus algirus, zich snel aanpast aan de omstandigheden na de brand door zijn huidskleur lichter te maken – een waarschijnlijke strategie om hittestress in verschroeide landschappen te verminderen. Deze aanpassing benadrukt de veerkracht van sommige soorten en onderstreept tegelijkertijd de groeiende gevaren die voortvloeien uit de steeds vaker voorkomende en intensere bosbranden als gevolg van de klimaatverandering.
Snelle kleurveranderingen als reactie op brand
Onderzoekers onder leiding van Lola Álvarez-Ruiz van het Centro de Investigaciones Sobre Desertificación in Spanje observeerden tussen 2018 en 2020 een opvallende verandering in de kleur van hagedissen in vijf door natuurbranden getroffen gebieden op het Iberisch schiereiland. Hagedissen die recentelijk verbrande gebieden bewoonden, vertoonden aanzienlijk lichtere, grijsgele tinten vergeleken met hun donkerdere, olijfbruine tegenhangers in onverbrande gebieden.
Deze verschuiving is niet permanent: naarmate de vegetatie zich binnen ongeveer twee jaar herstelt, keren de hagedissen terug naar hun oorspronkelijke donkerdere kleur. Het mechanisme is gebaseerd op basisfysica: lichtere kleuren reflecteren meer zonlicht, waardoor de warmteabsorptie wordt verminderd in blootgestelde omgevingen waar schaduw schaars is.
Grootte is belangrijk: grotere hagedissen passen zich gemakkelijker aan
Uit het onderzoek bleek ook dat grotere hagedissen gevoeliger waren voor de kleurverandering dan kleinere. Dit is waarschijnlijk te wijten aan de verhouding tussen oppervlakte en volume: kleinere hagedissen worden sneller warm en koelen sneller af, waardoor ze kunnen vertrouwen op gedragsthermoregulatie (schaduw zoeken, enz.). Grotere hagedissen houden de warmte langer vast, waardoor oververhitting een groter risico vormt, wat een sterkere fysiologische reactie veroorzaakt.
“Grotere, volwassen hagedissen hebben een lagere verhouding tussen oppervlakte en volume en houden de warmte langer vast, dus oververhitting kan voor hen een groter risico vormen”, legt Álvarez-Ruiz uit.
Het grotere plaatje: Vuur als een evoluerende bedreiging
Hoewel vuur een natuurlijk element is in veel ecosystemen, is de snelheid waarmee brandregimes veranderen alarmerend. Menselijke activiteit en klimaatverandering zorgen voor frequentere en intensere bosbranden, die de evolutionaire capaciteit van veel soorten te boven gaan. Begrijpen hoe dieren op deze verschuivingen reageren, is cruciaal voor natuurbehoudsinspanningen.
De onderzoekers erkennen dat verder onderzoek nodig is om het directe verband tussen kleurverandering en warmteabsorptie te bevestigen, en om eventuele metabolische of reproductieve afwegingen die verband houden met de aanpassing te beoordelen. Dit onderzoek onderstreept echter een cruciaal punt: dieren zijn geen passieve slachtoffers van bosbranden; sommigen kunnen zich aanpassen, maar slechts tot op zekere hoogte. De vraag is nu of ze het steeds snellere tempo van de veranderingen in het milieu kunnen bijhouden.
Referentie: L. Álvarez-Ruiz et al., Rapid postfire color shift in a Mediterranean hagedis, Journal of Zoology (2025). DOI: https://doi.org/10.1111/jzo.70083
