Astronomen hebben voor het eerst een beschermende bel – een ‘astrosfeer’ – waargenomen die een andere ster dan onze zon omringt. Deze ontdekking biedt een zeldzaam kijkje in de vroege omstandigheden van ons eigen zonnestelsel en werpt licht op hoe jonge planetenstelsels zich ontwikkelen.
Wat is een astrosfeer?
Net zoals onze zon wordt omgeven door een magnetische bel die de heliosfeer wordt genoemd, is bevestigd dat HD 61005, een ster van 100 miljoen jaar oud, zijn eigen stellaire windbel bezit. De heliosfeer, gevormd door de constante uitstroom van geladen deeltjes van de zon, beschermt het zonnestelsel tegen schadelijke interstellaire straling. De astrosfeer rond HD 61005 heeft dezelfde functie voor de omringende ruimte.
Dit is belangrijk omdat het een directe observatie oplevert van een fenomeen dat voorheen alleen werd getheoretiseerd voor verre sterren. De studie van stellaire bellen is van cruciaal belang omdat ze bepalen hoe een ster interageert met het omringende interstellaire medium, waardoor de evolutie en bewoonbaarheid van de planeet worden beïnvloed.
Hoe werd het gedetecteerd?
De doorbraak kwam dankzij de gecombineerde kracht van NASA’s Chandra X-ray Observatory, de Hubble Space Telescope en observatoria op de grond in Chili. De afbeelding onthult een briljant witte röntgenkern omringd door een neonpaarse gloed: de astrosfeer zelf. De krachtige stellaire winden van de ster botsen met dicht interstellair materiaal en genereren detecteerbare röntgenstralen – de sleutel tot deze ontdekking.
HD 61005 heeft de bijnaam ‘The Moth’ gekregen vanwege de kenmerkende wigvormige stofstaart die erachter hangt en naar achteren wordt geveegd terwijl de ster door de ruimte beweegt. De staart is een overblijfsel van het vormingsproces van de ster.
Implicaties voor ons zonnestelsel
HD 61005 is veel jonger en actiever dan onze zon. De stellaire winden zijn ongeveer drie keer sneller en 25 keer dichter. Als deze ster onze zon zou vervangen, zou onze heliosfeer uitdijen tot 10 keer zijn huidige omvang. Dit suggereert dat het vroege zonnestelsel waarschijnlijk een veel uitgebreidere beschermende bel had, die mogelijk de verspreiding van vroeg planetair materiaal zou beïnvloeden.
“Er bestaat een gezegde dat een mot door een vlam wordt aangetrokken”, zegt Brad Snios, een natuurkundige die voorheen werkte aan het Harvard & Smithsonian Center for Astrophysics. “In het geval van HD 61005 kan de ‘Mot’ niet gemakkelijk uit de vlam ontsnappen, omdat hij er omheen is geboren.”
Deze ontdekking is het resultaat van tientallen jaren zoeken naar sterrenbellen rond andere sterren. De bevindingen bieden een uniek inzicht in het verleden, waardoor wetenschappers beter kunnen begrijpen hoe ons eigen zonnestelsel miljarden jaren geleden is geëvolueerd. Verder onderzoek van deze astrosferen zal waarschijnlijk belangrijke inzichten onthullen in de vorming van planeten, de evolutie van sterren en de omstandigheden die nodig zijn voor bewoonbaarheid in andere sterrenstelsels.
