Dzieci już w wieku dziesięciu miesięcy wykazują podstawowe formy oszustwa – wynika z nowego badania, w którym przeanalizowano raporty rodziców z ponad 750 rodzin w Wielkiej Brytanii, USA, Australii i Kanadzie. Oznacza to, że na długo zanim dzieci rozwiną zaawansowane umiejętności językowe, już uczą się oszukiwać, ukrywać prawdę i uchylać się od odpowiedzialności.
Wnioski z badań
Naukowcy pod kierownictwem Eleny Hoyki z Uniwersytetu w Bristolu przeprowadzili ankietę wśród rodziców na temat kłamliwych zachowań ich dzieci. Zaobserwowano, że około 25% 10-miesięcznych dzieci stosowało prymitywne formy oszustwa, takie jak udawanie, że nie słyszy wskazówek, chowanie zabawek lub przemycanie słodyczy, gdy nikt nie patrzy. Do trzeciego roku życia to zachowanie staje się bardziej wyrafinowane: dzieci wymyślają historie, wyolbrzymiają wydarzenia i strategicznie zatajają informacje.
To nie są tylko odosobnione przypadki. Badanie wykazało, że połowa dzieci zidentyfikowanych jako „oszustowie” angażowała się w tajne działania w ciągu ostatnich 24 godzin, co podkreśla, jak szybko postępuje to zachowanie. Taktyki obejmują udawanie głuchoty („ostentacyjnie nie słyszenie polecenia «czas odłożyć zabawki»”) lub bezpośrednie zaprzeczanie (zjadanie czekolady, a następnie przysięganie niewinności).
Dlaczego to ma znaczenie: oszustwo jest zakorzenione w biologii
Badania te sugerują, że oszustwo nie jest późnym etapem rozwoju poznawczego. Jest to zachowanie obserwowane u różnych gatunków: szympansy ukrywają pożywienie przed rywalami, a ptaki kradną pożywienie za pomocą fałszywych alarmów. Badanie opiera się na tych obserwacjach, aby wykazać, że oszustwo u ludzkich dzieci rozwija się stopniowo, a nie pojawia się nagle.
Hoyka wyjaśnia, że wczesne formy oszustwa niekoniecznie są „pełnoprawnymi” kłamstwami, ale raczej strategicznymi próbami uzyskania smakołyku lub uniknięcia kary. Przejście od prostego ukrywania do złożonego fałszowania wskazuje na rosnące zrozumienie tego, jak inni ludzie myślą i postrzegają rzeczywistość.
Konsekwencje dla rodziców i opiekunów
Autorzy badania sugerują, że zrozumienie tych etapów rozwojowych może pomóc rodzicom być o krok przed zachowaniem swoich dzieci. Wczesne oszustwo nie jest oznaką złego zachowania, ale jest normalną częścią rozwoju poznawczego.
Jennifer Soule, współautorka z Uniwersytetu Waterloo, zauważa, że filozofowie w przeszłości skupiali się na oszustwach dorosłych, pomijając niuanse kłamstw dzieci. Badanie to dostarcza cennego kontrargumentu, pokazując, że oszustwo jest znacznie bardziej złożone i głęboko zakorzenione, niż wcześniej sądzono.
Wyniki opublikowane w czasopiśmie Cognitive Development pokazują, że kłamstwo nie jest wadą moralną u małych dzieci, ale naturalnym przedłużeniem ich procesu uczenia się.
