Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba odsłonił niesamowity obraz PMR 1, mgławicy planetarnej w konstelacji Vel, która jest uderzająco podobna do ludzkiego mózgu. To nowe zdjęcie wykonane w bliskiej i średniej podczerwieni ukazuje bezprecedensowe szczegóły struktury i ewolucji mgławicy.
Pozostałość z Dalekich Gwiazd
PMR 1, znana również jako IRAS 09269-4923, znajduje się około 5000 lat świetlnych od Ziemi. Mgławica odkryta po raz pierwszy przez Kosmiczny Teleskop Spitzera w 2013 roku, została teraz sfotografowana ze znacznie większą wyrazistością dzięki zaawansowanym instrumentom Teleskopu Webba.
Zdjęcia wyraźnie pokazują strukturę „podobną do mózgu”, określoną przez ciemny pionowy pasek dzielący mgławicę na dwie półkule. Astronomowie uważają, że struktura może być spowodowana potężnymi wyrzutami, czyli dżetami, wypływającymi z gwiazdy centralnej – zjawiskiem powszechnym w umierających gwiazdach.
Jak umierają gwiazdy: etapy mgławicy planetarnej
Mgławice planetarne powstają, gdy gwiazdy zbliżające się do końca swojego cyklu życia zrzucają swoje zewnętrzne warstwy w przestrzeń kosmiczną. Obserwacje Webba wskazują, że PMR 1 składa się z zewnętrznej powłoki gazowego wodoru wyrzuconego wcześnie oraz bardziej zorganizowanej chmury wewnętrznej zawierającej mieszaninę gazów.
Dane z instrumentu MIRI (Mid-Infrared Instrument) teleskopu pokazują oznaki wyrzucania gazu z gwiazdy, szczególnie w górnej części mgławicy. Dokładny los gwiazdy pozostaje niepewny; jego masa zadecyduje o tym, czy jego życie zakończy się supernową, czy też powoli ostygnie, stając się białym karłem.
Dlaczego to ma znaczenie: Mgławice planetarne odgrywają istotną rolę w ewolucji chemicznej Wszechświata. Umierające gwiazdy uwalniają w przestrzeń ciężkie pierwiastki (takie jak węgiel, azot i tlen), które stają się elementami budulcowymi przyszłych gwiazd i planet. Dokładne mechanizmy śmierci gwiazd są wciąż badane, a obserwacje Webba dostarczają kluczowych wskazówek na temat tego procesu.
„Webb uchwycił moment blaknięcia tej gwiazdy”. —Astronomowie korzystający z teleskopu Webba
Ostatecznie los gwiazdy centralnej PMR 1 będzie zależał od jej masy. Bardziej masywne gwiazdy kończą w spektakularnych supernowych, podczas gdy gwiazdy takie jak Słońce stają się białymi karłami. Obserwacja ta podkreśla dynamiczną i szybką naturę ewolucji gwiazd w skali kosmicznej.
