David Cronenberg maakte niet alleen films. Hij ontleedde ze. Deze Canadese auteur, geboren op 15 mei 1943 in Toronto, begon in de jaren zeventig zijn naam te bepalen. Hij was niet geïnteresseerd in jump scares. Hij wilde in je hoofd en onder je huid kruipen.
Al vroeg bouwde hij een toegewijde cultstatus op. Twee titels definieerden dat tijdperk. Scanners (1981) lieten zien dat geesten met angstaanjagende kracht botsten. Videodrome (1982) maakte van de televisie een letterlijk vleesetend monster. Dit waren niet alleen horrorfilms. Het waren waarschuwingen verpakt in bloed.
Toen kwam de mainstreamdoorbraak. The Dead Zone (1983) bracht hem naar een breder publiek. Het bewees dat hij naast de rare dingen ook karakterdrama kon maken. The Fly (1986) werd een culturele toetssteen. De transformatie van Jeff Goldblum bestond niet alleen uit speciale effecten. Het was een metafoor voor ziekte en veroudering die hard toesloegen. Dead Ringers (1988) onderzocht de dubbele identiteit met huiveringwekkende precisie.
Cronenbergs filmografie leest als een kaart van menselijke angst. Naked Lunch (1991) bewerkte het surrealistische proza van Burroughs tot iets even bizars. Crash (1996) vroeg waarom we geobsedeerd zijn door de kruising van auto’s en vlees. Het was controversieel. Het was ook een scherpe kritiek op de mediacultuur.
In de jaren 2000 veranderde hij van toon. A History of Violence (2005) was een rauwe misdaadthriller. Het verwijderde de sci-fi-elementen, maar hield het geweld diepgeworteld. Eastern Promises (2007) liet hem zien dat hij het gangsterrealisme beheerste. De badhuisscène blijft een van de meest intense momenten in de moderne cinema.
Veel van zijn films verkennen de verontrustende kruispunten tussen technologie, het menselijk lichaam en onbewuste verlangens.
Hij bleef werken tot en met 2010. A Dangerous Method (2011) verdiepte zich in de begindagen van de psychoanalyse. Cosmopolis (2012) pakte rijkdom en isolement aan in een strakke, koude wereld. Maps to the Stars (2014) verscheurde de beroemdheidscultuur van Hollywood. Elke film stelde andere vragen. Ze wezen allemaal terug op dezelfde kernthema’s.
Waarom keert hij steeds terug naar deze onderwerpen? Misschien omdat ze nooit oud worden. Het lichaam verandert. Technologische vooruitgang. Verlangen blijft rommelig. Cronenberg weet dit. Hij laat ons al tientallen jaren de naden zien.
Wat gebeurt er daarna? We zullen zien. De man heeft nog steeds verhalen te vertellen. En we luisteren nog steeds.
