Poszukiwania inteligencji pozaziemskiej utknęły w ślepym zaułku. Przez dziesięciolecia w ramach projektów takich jak SETI poszukiwano fal radiowych i impulsów laserowych, a astrobiolodzy skanowali atmosfery planet w poszukiwaniu metanu i tlenu. Mamy binarny obraz kosmosu: albo na planecie żyją proste mikroby, albo cywilizacje wykorzystujące zaawansowane technologie wysyłają sygnały na odległość lat świetlnych. Ale ta rama ignoruje złożony, niechlujny środek.
A co jeśli inteligencja nie wygląda jak statek kosmiczny?
Nowe badania sugerują, że szukamy w złym miejscu, ignorując nosygnatury. Są to ślady świadomego myślenia, które istniały na długo przed pojawieniem się technologii radiowej, mikrochipów i wszystkiego, co tradycyjnie nazywamy „zaawansowanymi”.
Definicja noosfery
Julia DeMarines, astrobiolog z NASA Ames, przekonuje, że należy poszerzyć definicję kontaktu z inteligencją pozaziemską. Opiera się na koncepcji noosfery, terminie ukutym w latach dwudziestych XX wieku przez francuskiego księdza Pierre’a Teilharda de Chardina i rosyjskiego biochemika Władimira Wernadskiego. Wyobrazili sobie to jako „sferę ludzkiej inteligencji” otaczającą Ziemię.
Późniejsi myśliciele, tacy jak Adam Frank i Sarah Imari Walker, rozszerzyli tę ideę, aby pasowała do SETI. Zasugerowali, że zbiorowa inteligencja planety działa jako pojedyncza inteligencja na skalę planetarną.
DeMarines nazywa fizyczne dowody takiej inteligencji nosygnaturą.
„Chcemy sprawdzić, czy uda nam się wykryć oznaki inteligencji poprzedzające wynalezienie komunikacji radiowej” – mówi. „Chodzi o to, jak umysł pozostawia ślad na materii”. Nie przez smartfon, ale przez bochenek chleba.
Dlaczego chleb jest kluczem do inteligencji pozaziemskiej
Brzmi absurdalnie. DeMarines przyznaje, że często spotyka się z „dziwnymi spojrzeniami”, gdy porusza ten temat. Ale logika jest tu nienaganna.
Chleb jest produktem montażu. Wymaga konkretnych składników, precyzyjnych kroków i, co najważniejsze, intencji. Jak podkreśla DeMarines, chleb nie wyłania się samoistnie z molekularnej zupy. Wymaga historii. Wymaga to technologii. Wymaga inteligencji.
Tutaj właśnie wchodzi w grę Teoria montażu. Teoria ta, wywodząca się z prac chemików Sarah Walker i Lee Cronina, oblicza „wskaźnik składania” – minimalną liczbę kroków wymaganych do utworzenia określonej cząsteczki. W przypadku prostych elementów liczba ta jest niska. W przypadku złożonych artefaktów wartość ta gwałtownie wzrasta.
W odniesieniu do chleba Indeks Zgromadzenia ujawnia ślad koewolucji inteligencji. Porównaj tortille z dzikiego ziarna stworzone 14 000 lat temu z nowoczesnym białym chlebem w plasterkach z udomowionej pszenicy. Drugi ma wyższy wskaźnik budowy. Stanowi ogromny krok naprzód w wiedzy rolniczej, technologii mielenia i nauk o żywności.
Gdyby obcy astronom odkrył na Ziemi próbki starożytnego chleba, zobaczyłby coś więcej niż tylko węgiel. Widziałby zapis inteligencji zmieniający się w czasie.
Pomiar inteligencji za pomocą teorii montażu
Jak zmierzyć to przesunięcie? Poprzez wartości progowe.
W chemii pewne poziomy złożoności są statystycznie niemożliwe bez przewodniego umysłu. Teoria assemblacji identyfikuje te progi. Aby stworzyć nowoczesny chleb, ludzkość musiała:
- Udomowić dzikie zboża.
- Opracować metody rozdrabniania ziarna.
- Wymyśl procesy fermentacji w celu wyrośnięcia ciasta.
- Tworzenie pieców przemysłowych do produkcji masowej.
Każdy krok zwiększa Indeks Budowy. Oznacza odejście od naturalnej entropii. Podobnie jak narzędzia kamienne. Podobnie jak język pisany. Podobnie jak chleb. Wszystkie są noosygnaturami – dowodem na to, że umysł kształtuje świat fizyczny.
Podejście to zaciera granicę pomiędzy biosygnałami (istnieje życie) a technosygnaturami (istnieje technologia). Umożliwia wykrycie inteligencji „prototechnologicznej”. To nie na kulę Dysona czekamy. Szukamy pierwszego przebłysku zorganizowanej myśli.
Niebo azotowe
Ale jak zobaczyć chleb z odległości lat świetlnych? Nie możemy. Jednakże produkty uboczne pieczenia mogą być widoczne.
Rolnictwo, silnik chleba, zasadniczo zmienia chemię planety. Weźmy azot. Przed industrializacją rolnictwo ludzkie wytwarzało około 75% antropogenicznych emisji azotu. Od spływu nawozów po odchody zwierzęce i mikroorganizmy glebowe – rolnictwo zakłóca cykl azotowy planety.
To powoduje brak równowagi.
W naturalnej biosferze poziom azotu ma tendencję do stabilizacji. Działalność człowieka nie daje im spokoju. Gdyby obserwator obserwował Ziemię tysiące lat temu, mógłby wykryć tę nierównowagę chemiczną na długo przed zobaczeniem radioteleskopu.
Konwencjonalny pogląd głosi, że w ciągu ostatnich 100 lat staliśmy się widoczni dopiero jako specyfikacje technologiczne. Noosemiotyka (nauka o noosygnaturach) twierdzi coś przeciwnego. Jeśli nasz ślad atmosferyczny zmieni się wraz z pojawieniem się rolnictwa, nasz „sygnał wywiadowczy” jest znacznie starszy. Być może są to miliardy lat biologii, po których następują tysiąclecia powolnej, chemicznej inteligencji, a nie tylko ostatnie stulecie szumu elektronicznego.
Problem z delfinami
Stanowi to poważne pytanie dla egzobiologii. A co jeśli większość inteligentnych form życia opiera się na technologii low-tech?
Spójrz na delfiny. Mają złożone struktury społeczne, wyrafinowaną komunikację i głębokie zdolności poznawcze. Bez wątpienia są inteligentni. Brakuje im jednak zręczności palców, aby manipulować narzędziami lub budować silniki. Według tradycyjnych standardów SETI delfiny są niewidoczne. Nie wytwarzają technosygnatur.
Jeśli wszechświat jest pełen gatunków podobnych do delfinów, nigdy ich nie znajdziemy. Będziemy myśleć, że Wszechświat jest pusty, ponieważ słuchamy sygnałów radiowych w chórze piosenek.
Noosemiotyka oferuje wyjście. Jeśli inteligencję można zmierzyć na podstawie jej wpływu na otoczenie – noosferę – wówczas inteligencja oparta na niskich technologiach może pozostawić ślady. Być może ma to związek ze sposobem, w jaki gatunek zmienia swoje siedlisko. Albo w sygnaturach chemicznych odpadów. Lub w złożoności strukturalnej jego gniazd.
Czekaliśmy na uścisk dłoni. Może powinniśmy byli poszukać śladów stóp.
Cisza Wszechświata nie musi być spowodowana brakiem życia. Może to wynikać z naszej wąskiej definicji. Za bardzo skupiamy się na maszynach. Brakuje nam inteligencji stojącej za maszyną. A czasami ten umysł po prostu gotuje śniadanie.
